04
11

06

1403 مرداد 01

2024 Jul 22

banner

بانكها و موسسات اعتباري

بانكها و موسسات اعتباري

آخرین بروزرسانی : 01 آذر 1401

 

بررسی جامع صنعت بانک در ایران

صنعت بانکداری در شمار ۱۰ صنعت برتر بازار بورس و اوراق بهادار قرار داشته و در دهه ۸۰ شمسی وارد بازار بورس شد. با اینکه زمان کمی که از پیوستن این صنعت به بازار بورس می‌گذرد ولی از پیشینه و بنیادی قوی برخوردار است.

محور فعالیت های صنعت بانک، سپرده پذیری است. به این معنا که بانک با نرخ مشخصی در قالب تجهیز منابع، سپرده جمع آوری می کند و آن را به صورت اعطای تسهیلات در قالب تخصیص منابع، سرمایه گذاری می کند. فعالیت بانکی در ایران تحت نظام بانکداری اسلامی است و معاملات در چارچوب عقود اسلامی انجام می شوند. در نظام بانکداری اسلامی، بانک پس از دریافت سپرده، با وکالت از سوی سپرده گذار یا آن را بر طبق عقود اسلامی، به افراد متقاضی تسهیلات پرداخت کرده و یا در سهام بورسی و غیر بورسی و اوراق مشارکت سرمایه گذاری می کند. این عقود را در دو قالب کلی مبادله ای و مشارکتی تقسیم بندی می کنیم. نرخ بهره عقود مبادله ای ثابت و نرخ بهره عقود مشارکتی متغیر است. پس از کسر سود پرداختی به سپرده گذاران از سود فعالیت اقتصادی این عقود، یعنی درآمدهای مشاع، سهم بانک از درآمدهای مشاع به علاوه مبلغی به عنوان حق الوکاله طبق قوانین شناسایی می شود. درآمد دیگر بانک ها درآمد غیر مشاع است که در بانکداری متعارف با عنوان درآمد غیر بهره ای شناخته می شود. این درآمدها عبارت اند از درآمد کارمزد خدمات بانکی مانند صدور کارت نقدی و صدور ضمانت نامه، نتایج مبادلات ارزی و غیره.

هزینه های یک بانک دربرگیرنده هزینه های اداری و عمومی، هزینه های مالی و هزینه مطالبات مشکوک الاوصول می باشد.  مهم ترین این هزینه ها از دیدگاه فنی عملیات بانکداری، هزینه مطالبات مشکوک است. این هزینه نشان دهنده میزان ریسک اعتباری بانک و قابل اتکا بودن سیاست تخصیص منابع آن است. در ادامه پارامترهای ملی نظام بانکی موردبررسی قرار داده شده است.

اجزای تشکیل دهنده پول

رشد شتابان بخش پول از سال ۱۳۸۷ با ورود بانک های غیر دولتی و موسسات اعتباری به بازار پولی کشور آغاز شده است. پول شامل اسکناس و مسکوک در دست افراد و سپرده های دیداری می باشد. در نمودار زیر تغییرات حجم پول نشان داده شده است. همانطور که مشخص است در سال ۹۹ حدود  ۶۳ درصد حجم پول مربوط به سپرده های دیداری بانک های غیردولتی و موسسات اعتباری بوده است.

- سپرده های دیداری نزد بانک های غیر دولتی و موسسات اعتباری غیر بانکی

- اسکناس و مسکوک در دست اشخاص

- سپرده های دیداری نزد بانکهای تجاری

- سپرده های دیداری نرد بانکهای تخصصی

اجزای تشکیل دهنده شبه پول

- سپرده های سرمایه گذاری کوتاه مدت

- سپرده های سرمایه گذاری بلند مدت

- سپرده های قرضالحسنه پس انداز

- سایر سپرده ها

شبه پول شامل سپرده های مدت دار و قرض الحسنه پس انداز می باشد. در سال  ۱۳۹۶ با تغییر نرخ سپرده های کوتاه مدت به  ۱۰ درصد حجم این سپرده ها روندی کاهشی به خود گرفت است در عین حال به دنبال عدم رعایت نرخ های رسمی این روند در سال  ۱۳۹۷ معکوس شده است.

علل ایجاد تورم

افزایش سطح نقدینگی در اقتصاد یک کشور در صورتی که با رشد تولید همراه نباشد از جمله عوامل تورم زا تلقی میگردد. چند نظریه در خصوص تورم وجود دارد. نظریه تورم جاذبه تقاضا افزایش تقاضای کل را عامل ایجاد تورم می داند. درمکتب پولی تورم عامل تورم زا سیاست های پولی و در نظریه فشار هزینه عدم تعادل های بخش عرضه منشا تورم شناخته می شود. در نظریه انتظارات تورمی تأثیر متغیرهای روانی بر روی نرخ تورم بررسی میگردد. در آخرین نظریه که نظریه تورم ساختاری است، ساختارهای نامتوازن اقتصادی و سیاسی در بروز تورم نقش خواهند داشت. پژوهش های بسیاری برای شناسایی علل تورم در اقتصاد ایران توسط پژوهشگران انجام شده است. اگر چه به دلیل وجود دیدگاه ها و نظریات مختلف اقتصادی، هر یک از پژوهشگران از زاویه های خاص و با فرض های معینی به پژوهش در این زمینه پرداخته اند، ولی تعداد زیادی از آنها به نتایج نسبتاً مشابهی دست یافته اند. وجه اشتراک این دسته از پژوهش ها را می توان در این جمله خلاصه کرد که تورم در اقتصاد ایران یک پدیده پولی است.

روند رشد نقدینگی و نرخ تورم

حجم نقدینگی و تغییرات آن از جمله مهم ترین عوامل اثرگذار بر تورم و شاخص قیمت مصرف کننده می باشد. همانطور که از قسمت های قبل مشخص گردید رشد قابل توجه نقدینگی در سال های اخیر رخ داده است. این در حالی است که نرخ تورم متناسب با این متغیر، رشد خواهد کرد. اولین نکته همانطور که گفته شد رشد کمتر حجم پول می باشد که قدرت تورم زایی بیشتری دارد. به این مفهوم که سهم بخش شبه پول در حجم نقدینگی بیشتر بوده است و عمده رشد نقدینگی مربوط به این متغیر بوده است. دومین نکته مهم این موضوع می باشد که اثرات رشد نقدینگی بر تورم لزوماً همزمان نمی باشد. لذا انتظارات تورمی از این ناحیه در سال های آتی می تواند مورد توجه باشد.

عوامل اثرگذار اقتصادی بر صنعت بانکداری

به طور سنتی مهم ترین متغیر کلان اقتصادی که بر عملکرد بانک ها تأثیر می گذارد نرخ سود است. در ایران نرخ سود سپرده ها و تسهیلات به صورت دستوری از سوی بانک مرکزی تعیین می شود و بانک ها آزادی عمل چندانی برای رقابت در این حوزه ندارند. این در حالی است که نرخ های دستوری در بسیاری از موارد در محدوده ای کمتر از نرخ تورم تعیین می شوند. بدین ترتیب نرخ های سود واقعی منفی منجر به ایجاد مازاد تقاضای تسهیلات و کاهش پایداری سپرده ها خواهد شد. در این شرایط برخی از بانک ها انگیزه انحراف از نرخ های دستوری را خواهند داشت و شرایط رقابتی برای بانک های قانونمند دشوارتر خواهد شد. به موازات، افزایش استقراض دولت در سال های اخیر علاوه بر ایجاد تزاحم مالی برای بخش خصوصی، منجر به افزایش نرخ تأمین مالی بدون ریسک شده و این مهم نرخ های سود بانکی را تحت الشعاع قرار می دهد. تحریم های وضع شده بر اقتصاد ایران، تكاليف تحمیل شده بر بانک ها در بودجه های سنواتی دولت، میزان و نحوه عرضه اوراق دولتی در بازار بدهی و سیاست های پولی بانک مرکزی نقش تعیین کننده ای بر عملکرد و میزان سودآوری بانک ها دارد.

آمار بانکی

طبق اعلام بانک مرکزی در حال حاضر ۳۶ بانک و موسسه اعتباری غیر بانکی ایرانی با حدود ۲۳،۹۲۲ شعبه و باجه در کشور با نظارت بانک مرکزی به فعالیت مشغول می باشند. از مجموع بانک های مورد اشاره، تعداد ۴ بانک خارجی، ۳ بانک دولتی تجاری، ۵ بانک دولتی تخصصی وتوسعه ای،۱۷ بانک غیر دولتی تجاری، ۲ بانک غیر دولتی قرض الحسنه، ۱ بانک مشترک ایرانی و خارجی و ۴ موسسه اعتباری ایرانی غیر بانکی می باشند. در حال حاضر در گروه بانک ها و مؤسسات اعتباری، ۱۰ نماد در بازار بورس و ۱۰ نماد در بازار فرابورس حضور دارند.

به طور کلی بانک های ایرانی به پنج دسته تقسیم می شوند: بانک های دولتی تجاری، بانک های دولتی تخصصی و توسعه ای، بانک های غیر دولتی تجاری، بانک های غیر دولتی قرض الحسنه، بانک های مشترک ایرانی و خارجی.

۱.بانک های دولتی تجاری: ملی، سپه، پست بانک

۲.بانک های دولتی تخصصی و توسعه ای: مسکن، کشاورزی، صنعت و معدن، توسعه تعاون و توسعه صادرات

۳.بانک های غیر دولتی قرض الحسنه: قرض الحسنه مهر ایران و قرض الحسنه رسالت

۴.بانک های مشترک ایرانی و خارجی: بانک مشترک ایران – ونزوئلا

۵.بانک های غیر دولتی تجاری : کارآفرین، اقتصاد نوین، پارسیان، سینا، تجارت، ملت، صادرات، سامان، پاسارگاد، دی، گردشگری، ایران زمین، شهر، رفاه، سرمایه، آینده و خاورمیانه

نسبت های مهم بانک ها

- نسبت کفایت سرمایه

- نسبت بدهی

-  نسبت بازدهی حقوق صاحبان سهام

- نسبت بازدهی دارایی ها

- نرخ اعطای تسهیلات و نرخ جذب سپرده

- نسبت قیمت به ارزش دفتری

 

لوگو فوتر